Wie wordt beschuldigd van ongewenst gedrag, staat er vaak alleen voor. De melder kan bij de vertrouwenspersoon terecht, de beschuldigde wist lange tijd niet goed waar hij heen kon. De Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV) en het Huis voor Klokkenluiders hebben daar nu samen een standpunt over ingenomen. Hun conclusie is kort: de vertrouwenspersoon is er ook voor de beschuldigde.
Waarom LVV en Huis deze keuze maken
Het gezamenlijke visiedocument Begeleiding beschuldigde is het derde stuk dat LVV en Huis samen uitbrengen, na De vertrouwenspersoon in de meldprocedure en Vertrouwelijk, tenzij. Het document is kort en de redenering is eenvoudig.
Als vertrouwenspersoon weet je aan het begin van een opvanggesprek niet of je een melder of een beschuldigde tegenover je hebt. Een medewerker belt omdat er "iets speelt" in het team. Pas na een kwartier blijkt dat een collega een klacht over hem overweegt. Of beide partijen voelen zich slachtoffer van de ander. Het functieprofiel van de vertrouwenspersoon zegt dat medewerkers die te maken krijgen met grensoverschrijdend gedrag of integriteitskwesties de vertrouwenspersoon in vertrouwen kunnen benaderen voor ondersteuning, advies of een luisterend oor. Die omschrijving sluit de beschuldigde niet uit.
Daar komt goed werkgeverschap bij. Ook een vermeende pleger heeft recht op ondersteuning. Een beschuldiging raakt iemand hard, of die terecht is of niet. Mensen raken in paniek, trekken zich terug of slaan juist om zich heen. Een rustig gesprek met iemand die onafhankelijk is, kan escalatie voorkomen. Daar heeft uiteindelijk ook de melder baat bij.
LVV en Huis concluderen daarom dat een organisatie voor de eerste opvang bij ongewenste omgangsvormen en integriteitsschendingen één aanspreekpunt moet hebben, voor iedereen die hulp zoekt. De LVV past ook het functieprofiel van de vertrouwenspersoon hierop aan: de beschuldigde wordt daarin uitdrukkelijk genoemd.
Binnen het functieprofiel, met doorverwijzing waar nodig
Na het eerste opvanggesprek kun je de beschuldigde ook verder begeleiden. Dat doe je strikt vanuit het functieprofiel en de gedragscode van de vertrouwenspersoon. Je biedt opvang, legt uit hoe de procedures in de organisatie werken en denkt mee over de stappen die de beschuldigde zelf wil zetten. De regie ligt bij hem, net als bij een melder. Vraagt de beschuldigde om meer dan dat, dan verwijs je door. Het visiedocument noemt de jurist, de advocaat, de psycholoog en de coach. Wie een verweer moet voorbereiden of wil weten wat een beschuldiging betekent voor zijn arbeidscontract, heeft specifieke juridische kennis nodig. Die rol hoort niet bij de vertrouwenspersoon.
De harde grens: rolzuiverheid
Eén grens trekken LVV en Huis scherp. Binnen één organisatie kan de vertrouwenspersoon in één casus niet zowel de melder als de beschuldigde begeleiden. Dat spreekt voor zich zodra je het uitschrijft: je kunt niet tegelijk het vertrouwen van beide partijen dragen in hetzelfde conflict. In de praktijk is deze grens lastiger dan hij lijkt, omdat je als vertrouwenspersoon niet mag laten merken dat je de andere partij al kent. Dat vraagt om een vaste werkwijze en om een organisatie die zorgt voor een tweede vertrouwenspersoon.
Niet iedereen is overtuigd
Het standpunt heeft in het veld discussie opgeleverd. Critici vrezen dat melders minder snel naar de vertrouwenspersoon stappen als bekend is dat die ook beschuldigden helpt. Ze wijzen op het risico dat een beschuldigde de vertrouwenspersoon probeert te gebruiken om iets over de melder te weten te komen. En ze vinden dat de positie van het slachtoffer erdoor kan verzwakken.
Die zorgen zijn begrijpelijk. Tegelijk staat er iets tegenover. Een beschuldigde die nergens terechtkan, zoekt zijn steun elders: bij collega's, bij de leidinggevende of op sociale media. Dat maakt een conflict zelden kleiner. Onze kijk is dat de keuze van LVV en Huis verdedigbaar is, op voorwaarde dat rolzuiverheid serieus wordt genomen en dat vertrouwenspersonen goed zijn voorbereid op dit type gesprek.
Wat betekent dit voor jou?
Ben je vertrouwenspersoon, dan zijn er een paar dingen die je nu kunt doen:
Lees het visiedocument en leg het naast je eigen regeling of opdrachtomschrijving. Staat de beschuldigde daar al in, of alleen de melder of klager?
Ga na of er in jouw organisatie een tweede vertrouwenspersoon is, intern of extern, naar wie je kunt doorverwijzen als je de andere partij al begeleidt.
Denk na over hoe je het voorbehoud van vertrouwelijkheid bespreekt met een beschuldigde. Dat gesprek verloopt anders dan met een melder.
Oefen het gesprek. Oordeelvrij blijven tegenover iemand die mogelijk over de grens is gegaan, vraagt andere vaardigheden dan het opvangen van iemand die dat heeft meegemaakt.
De LVV vraagt opleiders om de begeleiding van de beschuldigde expliciet in de basisopleiding op te nemen. Bij Compliance Insights Academy doen we dat met eigen casuïstiek en oefengesprekken, zodat je de rol kent én hebt geoefend.
Wil je je voorbereiden op het gesprek met een beschuldigde? In de CIA-opleiding tot vertrouwenspersoon oefen je dit met realistische casussen. Kijk op complianceinsightsacademy.nl of stuur een mail naar info@complianceinsightsacademy.nl.