Checklist sociale veiligheid: is het bij jullie op orde?

Een veilige werkomgeving ontstaat niet vanzelf. Met deze scan zie je in tien minuten wat jullie geregeld hebben en waar de gaten zitten. Hij is bedoeld voor directie, HR en leidinggevenden.

Loop eerst de vijf voorwaarden langs. Ontbreekt er een, dan is dat een kritiek punt, ook als de rest op orde is. Vink daarna per onderdeel af wat geregeld is. Wat openstaat, is je actielijst. Je antwoorden blijven in je browser en worden nergens opgeslagen of verstuurd.

WET staat bij punten die voortkomen uit een wettelijke verplichting. De overige punten zijn gangbare praktijk of onze aanbeveling. Onderaan staat wat de wet wel en niet van je vraagt.

Eerst: vijf voorwaarden

Zonder deze vijf heeft de rest van de lijst weinig waarde.

1 Beleid en verantwoordelijkheid

Wie is eigenaar, en staat het ergens.

2 Melden en opvang

Kan iemand ergens terecht voordat het escaleert.

3 Klachten en onderzoek

Zorgvuldig voor de melder en voor de beschuldigde.

4 Preventie en leiderschap

Beleid werkt pas als mensen het kennen en herkennen.

5 Zicht houden en bijsturen

Zonder zicht op wat er speelt, kun je niet bijsturen.

0 van de 20 punten, en 0 van de 5 voorwaarden

Wat de wet vraagt en wat niet

Verplicht. Beleid voeren dat psychosociale arbeidsbelasting voorkomt of beperkt, waaronder pesten, (seksuele) intimidatie, discriminatie, agressie en werkdruk (artikel 3 lid 2 Arbowet). De risico's daarvan beoordelen in de risico-inventarisatie en -evaluatie, maatregelen vastleggen in het plan van aanpak en die uitvoeren, en medewerkers voorlichting en onderricht geven over de risico's en de maatregelen (artikel 2.15 Arbobesluit). Voor een regeling op het gebied van de arbeidsomstandigheden en voor een regeling op het gebied van de behandeling van klachten heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht (artikel 27 lid 1, onder d en j, Wet op de ondernemingsraden). Vanaf vijftig werknemers geldt daarnaast een verplichte interne meldprocedure voor misstanden (artikel 2 Wet bescherming klokkenluiders).

Niet verplicht. Een vertrouwenspersoon, een gedragscode en een klachtenregeling. Het kabinet zag in juni 2026 af van een wettelijk verplichte gedragscode en eerder al van een verplichte klachtenregeling. Het wetsvoorstel dat een vertrouwenspersoon verplicht stelt voor werkgevers met tien of meer werknemers werd in mei 2023 aangenomen door de Tweede Kamer en ligt sindsdien bij de Eerste Kamer, zonder datum voor behandeling.

Daarmee zijn ze niet vrijblijvend. Het zijn de maatregelen waarmee je invulling geeft aan de plicht die wel geldt. Bij inspecties die op het beleid rond intern ongewenst gedrag zijn gericht, vraagt de Arbeidsinspectie standaard naar de aanwezigheid en bereikbaarheid van een vertrouwenspersoon. En als het misgaat, weegt de rechter mee wat je had geregeld en wat je met een melding hebt gedaan.

Veelgestelde vragen

Is een vertrouwenspersoon verplicht?

Nee. De wet verplicht je om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting; een vertrouwenspersoon aanstellen is een van de manieren om daaraan invulling te geven. Het wetsvoorstel dat een vertrouwenspersoon verplicht stelt voor werkgevers met tien of meer werknemers werd in mei 2023 aangenomen door de Tweede Kamer en ligt sindsdien bij de Eerste Kamer, zonder datum voor behandeling. Bij inspecties die op het beleid rond intern ongewenst gedrag zijn gericht, vraagt de Arbeidsinspectie wel standaard naar de aanwezigheid en bereikbaarheid van een vertrouwenspersoon.

Is een gedragscode ongewenst gedrag verplicht?

Nee. Het kabinet liet in juni 2026 weten af te zien van een wettelijk verplichte gedragscode, omdat uit de bestaande cijfers niet causaal valt aan te tonen dat zo'n code ongewenst gedrag terugdringt en omdat de regeldruk omlaag moet. Eerder was al besloten de klachtenregeling niet wettelijk te verplichten. Een gedragscode blijft wel een van de maatregelen waarmee je aan je zorgplicht voldoet.

Wat moet een werkgever volgens de Arbowet wel regelen tegen ongewenst gedrag?

Beleid voeren dat psychosociale arbeidsbelasting voorkomt of beperkt, waaronder pesten, (seksuele) intimidatie, discriminatie, agressie en werkdruk (artikel 3 lid 2 Arbowet). De risico's daarvan beoordelen in de risico-inventarisatie en -evaluatie, maatregelen vastleggen in het plan van aanpak en die uitvoeren, en medewerkers voorlichting en onderricht geven over de risico's en de maatregelen (artikel 2.15 Arbobesluit).

Heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht bij een klachtenregeling?

Ja. Een regeling op het gebied van de behandeling van klachten valt onder artikel 27 lid 1, onderdeel j, van de Wet op de ondernemingsraden, en een regeling op het gebied van de arbeidsomstandigheden onder onderdeel d. Is de regeling zonder die instemming vastgesteld, dan kan de ondernemingsraad schriftelijk de nietigheid inroepen, binnen een maand nadat het besluit is meegedeeld of hem is gebleken dat de organisatie er uitvoering aan geeft.

Vanaf hoeveel medewerkers is een meldprocedure voor misstanden verplicht?

Vanaf vijftig werknemers. De Wet bescherming klokkenluiders verplicht de werkgever bij wie in de regel ten minste vijftig werknemers werkzaam zijn om een procedure vast te stellen voor het melden van een vermoeden van een misstand (artikel 2 lid 1). Dat is een andere route dan de klachtenregeling voor ongewenste omgangsvormen, met een eigen bescherming voor de melder.

Liever op papier? Loop de scan door met je managementteam of je ondernemingsraad.

Download de checklist (pdf)

Herkenbaar? Dan zijn wij er voor je.

Compliance Insights Academy helpt organisaties om sociale veiligheid te verankeren. Met een externe vertrouwenspersoon, awareness trainingen voor medewerkers en leidinggevenden, training en versterking van de klachtencommissie en een check van je klachtenregeling. Inhouse, op locatie of online, ook in het Engels.

Plan een vrijblijvend gesprek