Een waakhond voor onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag: wat Hamers advies betekent voor klachtencommissies
Regeringscommissaris Mariëtte Hamer pleit voor een overheidsinstantie die toezicht houdt op particuliere onderzoekers die meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag onderzoeken. Ze maakte haar advies 'Veilig onderzoek' eind mei openbaar, kort voor het einde van haar termijn. Het NRC berichtte erover op 28 mei 2026. Als lid van een klachtencommissie werk je vaak met onderzoek dat je niet zelf hebt uitgevoerd. De kwaliteit daarvan bepaalt of jouw oordeel standhoudt, en of melder en beschuldigde zich gehoord voelen.
Wat Hamer signaleert
Sinds het bewustzijn over grensoverschrijdend gedrag is gegroeid, worden er meer externe onderzoeken uitgevoerd. Niet elk bureau dat zo'n opdracht aanneemt heeft de juiste kennis in huis. Hamer wijst op onderzoek dat niet onafhankelijk is of methodologisch niet deugt. De gevolgen zijn groot: als het misgaat, raakt iedereen beschadigd, melder en beschuldigde.
Harde cijfers heeft ze niet, ze baseert zich op gesprekken met mensen in en om de sector. In rechterlijke uitspraken zijn de voorbeelden wel terug te vinden. Een onderzoek dat de Hogeschool van Amsterdam liet doen, verdiende volgens de rechter "niet de schoonheidsprijs". Een extern onderzoek bij Ongehoord Nederland noemde het gerechtshof "uiterst onzorgvuldig", waarna bleek dat er geen ontslaggrond was voor de betrokken directeur. Hamer ziet die zaken als het topje van de ijsberg.
Het huidige stelsel sluit volgens haar niet aan op dit soort onderzoek. Er bestaat een vergunningsplicht voor persoonsgerichte onderzoeken, maar de kwalificaties van onderzoekers wegen daarin amper mee. Onderzoek naar complexe meldingen vraagt om specifieke kennis: interviewtechnieken, wetgeving, en inzicht in hoe mensen omgaan met schaamte. Klachten en gerechtelijke uitspraken over de kwaliteit van bureaus worden nu nergens geregistreerd. Daarom wil Hamer een overheidsorgaan met een klachtencommissie en een toezichthouder, die "cowboys" uit de sector weert.
Waar het volgens Hamer misgaat
Het gaat vaak fout op het moment dat onderzoek naar de cultuur binnen een organisatie ongemerkt verschuift naar onderzoek dat herleidbaar is tot één persoon. Die stilzwijgende verschuiving wil Hamer aan banden leggen. Onderzoeksbureaus zouden verplicht moeten worden hun onderzoek op te schorten zodra het tot een persoon te herleiden is. Ook pleit ze voor een weigeringsplicht: een bureau dat de expertise niet in huis heeft, moet de opdracht laten passeren. Ze ziet bij deze opkomende branche een gretigheid om overal 'ja' op te zeggen.
Daarnaast vindt Hamer dat een organisatie niet haar eigen huisadvocaat moet inschakelen voor onderzoek naar misstanden waar diezelfde opdrachtgever verantwoordelijk voor is. Er mag zelfs geen eerdere cliëntrelatie zijn geweest, anders is onafhankelijk onderzoek niet geloofwaardig. Dat speelde bij The Voice of Holland, waar producent ITV onderzoek liet doen door een kantoor dat ITV eerder had vertegenwoordigd.
Wat dit betekent voor jouw werk in de klachtencommissie
Als commissie baseer je je oordeel meestal mede op een onderzoeksrapport dat een ander heeft opgesteld. Het advies van Hamer maakt zichtbaar wat er gebeurt als dat rapport niet deugt: een oordeel dat erop steunt houdt in beroep geen stand. In de zaken die zij noemt werden forse ontslagvergoedingen toegewezen en oordeelde de rechter dat de ontslaggrond ontbrak. Voor de betrokken persoon is er daarna meestal geen weg terug. Dat raakt direct aan de uitkomst van een klachtprocedure.
Het onderscheid tussen cultuuronderzoek en persoonsgericht onderzoek is voor jou daarom belangrijk om te kunnen plaatsen. Een klacht over één persoon vraagt om andere waarborgen dan een breed onderzoek naar de cultuur. Hoor en wederhoor, een onafhankelijke onderzoeker en een navolgbare methode zijn dan geen formaliteit, maar de basis waarop jouw oordeel rust. Als je in een aangeleverd rapport ziet dat die verschuiving stilzwijgend heeft plaatsgevonden, is dat een signaal om kritisch te zijn op de bruikbaarheid ervan.
Ook de onafhankelijkheid van de commissie zelf telt mee. Een melder of beschuldigde die twijfelt over de afstand tussen onderzoeker en opdrachtgever, zal ook twijfelen over jouw oordeel. Hoe scherper je vooraf nagaat op welk onderzoek je je baseert, hoe steviger de procedure staat.