Wat de NEA 2025 ons vertelt over sociale veiligheid op de werkvloer
Op 15 april 2026 publiceerden CBS en TNO de onderzoeksbeschrijving van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2025. Daarmee ligt de basis klaar voor de eenentwintigste editie van het grootste periodieke onderzoek naar arbeidsomstandigheden in Nederland. Ruim 53.000 werknemers vulden de vragenlijst in. De eerste cijfers zijn te lezen in de Resultaten in Vogelvlucht van de NEA 2025.
Wij zetten ons als Compliance Insights Academy in voor sociale veiligheid. Daarom kijken we met je mee: wat zegt de NEA eigenlijk, en waarom is dit onderzoek zo belangrijk voor jou als vertrouwenspersoon?
Wat is de NEA en waarom telt hij mee?
De NEA wordt sinds 2005 jaarlijks uitgevoerd door CBS en TNO, in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het onderzoek brengt systematisch in kaart hoe werknemers hun werk beleven: fysieke belasting, werkdruk, gezondheid, ongewenst gedrag, discriminatie, sociale steun en nog veel meer. De cijfers vormen de basis voor beleid, sectorafspraken en rapportages van onder andere de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Voor een vertrouwenspersoon is dit meer dan een statistiekje. De NEA geeft je harde, vergelijkbare data over precies die thema's die op jouw spreekuur binnenkomen.
Wat meet de NEA over sociale veiligheid?
In de NEA-vragenlijst zit een apart blok "Klanten en collega's" waarin zeven onderwerpen uitvraagd worden die direct raken aan sociale veiligheid:
Sociale steun door leidinggevende
Sociale steun door collega's
Psychologische veiligheid
Sociaal contact
Conflicten
Ongewenst gedrag
Discriminatie
Bij ongewenst gedrag maakt de NEA onderscheid tussen de vorm (ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld en pesten) en de dader: interne agressie door leidinggevenden of collega's, of externe agressie door klanten, patiënten en leerlingen. Werknemers wordt ook gevraagd of ze zich in de afgelopen twaalf maanden gediscrimineerd hebben gevoeld. De antwoordcategorieën zijn sinds 2021 afgestemd op de definitie van het College voor de Rechten van de Mens.
Sinds 2022 staat ook psychologische veiligheid als apart thema in de vragenlijst, gebaseerd op het werk van Amy Edmondson. Dit is het concept dat teams pas goed functioneren als medewerkers zich veilig voelen om fouten te bespreken, vragen te stellen en zich uit te spreken.
En er staat iets dat voor jou direct relevant is: de NEA vraagt werknemers expliciet of zij bekend zijn met de vertrouwenspersoon in hun organisatie. Daarmee is de NEA een van de weinige bronnen die landelijk zicht geeft op de zichtbaarheid van jouw functie.
De cijfers blijven alarmerend
De eerste Resultaten in Vogelvlucht van de NEA 2025 laten zien dat ongewenst gedrag een hardnekkig probleem blijft. De jaren ervoor tekenden zich deze patronen af, zoals ook te zien in de NEA 2024 Resultaten in Vogelvlucht:
Rond 17 procent van alle werknemers had in het voorgaande jaar te maken met ongewenst gedrag op het werk.
Vrouwen rapporteren dit significant vaker dan mannen.
In de zorg loopt dit percentage op tot bijna één op de drie werknemers.
Ook in de horeca, recreatie en bij overheidsinstellingen liggen de cijfers structureel hoger dan het gemiddelde.
Ruim tien procent van alle werknemers voelt zich weleens gediscrimineerd op het werk.
Deze cijfers staan niet op zichzelf. De Wegwijzer Ongewenst Gedrag van TNO laat zien dat ongewenst gedrag sterk samenhangt met verzuim, burn-outklachten en het verloop van medewerkers. Met andere woorden: sociale onveiligheid is geen HR-randthema, maar een van de grootste gezondheidsrisico's op de werkvloer.
Wat kun je als vertrouwenspersoon met deze data?
Cijfers zijn pas nuttig als je er iets mee doet. Drie concrete toepassingen:
Benchmark je eigen organisatie. Via de benchmarktool van TNO en het dashboard arbeidsomstandigheden van CBSkun je de cijfers van jouw sector opzoeken. Hoe verhoudt het aantal meldingen dat jij binnen krijgt zich tot het landelijk gemiddelde? Krijg je er verdacht weinig, dan is dat ook informatie: misschien is de drempel te hoog, of is jouw rol nog onvoldoende bekend.
Onderbouw je jaarverslag. In je jaarverslag als vertrouwenspersoon kun je je eigen cijfers koppelen aan de NEA-cijfers van jouw sector. Dat geeft je gesprekken met directie en OR meer gewicht. Het laat zien dat wat jij ziet geen incident is, maar onderdeel van een patroon dat ook landelijk terugkomt.
Signaleer structureel. De NEA meet expliciet sociale steun, conflicten en psychologische veiligheid. Als jij die onderwerpen terugziet in je gespreksregistratie, heb je met de NEA een taal en een onderbouwing om dit in de RI&E-cyclus en het PSA-beleid te agenderen.
Wij kijken mee
Bij Compliance Insights Academy geloven we dat sociale veiligheid begint bij zichtbaar, goed toegerust VP-werk. De NEA 2025 geeft je een nieuw ijkpunt. In de komende weken duiken we in onze blogreeks dieper op de thema's die uit deze enquête naar voren komen: van ongewenst gedrag en discriminatie tot psychologische veiligheid en de zichtbaarheid van de vertrouwenspersoon.
Wil je als vertrouwenspersoon je werk structureel en aantoonbaar goed doen? Kijk dan eens naar onze VP Toolkit met zeven praktische formats, waaronder het jaarverslag-format en de gespreksregistratie. Of stuur ons een bericht via info@complianceinsightsacademy.nl. We denken graag met je mee.