Erkenning is een begin, nu het werk nog: PTSS in de zorg en wat sociale veiligheid daarmee te maken heeft
Minister Hermans erkent het: zorgverleners moeten beschermd worden tegen het oplopen van PTSS op het werk. Dat is goed nieuws. De Kamervragen van 50PLUS-Kamerlid Corrie van Brenk na de Zembla-uitzending Gegijzeld tijdens de nachtdienst hebben antwoord gekregen, en daarin lees je zwart op wit dat opvang en nazorg van groot belang zijn.
Maar als je het antwoord goed leest, zie je ook iets anders. De minister legt de bal bij werkgevers en brancheorganisaties. "Ik laat het aan de werkgevers en hun brancheorganisaties om te bepalen in hoeverre het daarvoor noodzakelijk is dat er uniforme afspraken worden gemaakt." Met andere woorden: er komt geen landelijke regeling vanuit Den Haag. De verantwoordelijkheid ligt in de sector zelf.
En dat betekent dat jij aan zet bent.
Wat zegt de wet eigenlijk?
De Arbowet is duidelijk. Werkgevers hebben een zorgplicht voor de veiligheid en gezondheid van hun werknemers. Dat gaat niet alleen over fysieke veiligheid, maar ook over psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Agressie, geweld, pesten, seksuele intimidatie en werkdruk vallen daar allemaal onder. Werkgevers zijn verplicht om beleid te voeren dat deze risico's voorkomt of beperkt. De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet erop toe.
Dat klinkt helder, maar in de praktijk zie je dat "beleid voeren" enorm verschilt per organisatie. De een heeft een bedrijfsopvangteam (BOT), een protocol voor na een incident en een vertrouwenspersoon die weet wat er van haar verwacht wordt. De ander laat het aankomen op de leidinggevende, die er zelf ook niet op is voorbereid.
Daar ontstaat het gat waar Imke, Ricky en Berry in vielen.
Waar zit de rol van de vertrouwenspersoon?
Sociale veiligheid is geen vinkje op een compliance-lijst. Het is een dagelijkse praktijk die valt of staat met de mensen die zichtbaar en benaderbaar zijn in de organisatie. De vertrouwenspersoon is daarin een sleutelfiguur.
Wat kun jij als VP doen in een sector waar agressie en geweld vaker voorkomen?
Signaleer patronen. Eén melding is een incident. Drie meldingen over hetzelfde type situatie is een signaal. Leg het vast in je gespreksregistratie en neem het mee in je jaarverslag. Dat is precies waar deze formats voor bedoeld zijn: niet om bureaucratie op te tuigen, maar om onzichtbare patronen zichtbaar te maken voor de werkgever.
Maak de route naar nazorg bespreekbaar. Melders komen vaak bij jou omdat ze nergens anders heen kunnen. Jij hoeft niet zelf de nazorg te leveren, maar je kunt wel de route uitleggen: BOT, bedrijfsmaatschappelijk werk, bedrijfsarts, gespecialiseerde opvang. Weet je collega waar zij terecht kan? Veel meldingen gaan niet eens over het incident zelf, maar over het gevoel er daarna alleen voor te staan.
Adviseer gevraagd en ongevraagd. In je jaarverslag kun je de werkgever wijzen op wat er in de organisatie ontbreekt. Is er een nazorgprotocol? Wordt het gevolgd? Weet iedereen het te vinden? Dit zijn geen verwijten, dit zijn bouwstenen voor beleid.
Wat kunnen werkgevers nu al doen?
De minister verwijst naar bruikbare bronnen: het Handboek Veilige Zorg, te vinden via de O&O-fondsen van ziekenhuizen, UMC's, VVT en GGZ (bijvoorbeeld via StAZ en IZZ), en De complete agressie-aanpak voor jeugdzorg en sociaal werk (via FCB). Ook ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum publiceerde in 2023 een Richtlijn psychosociale ondersteuning zorgprofessionals. Daarnaast loopt er een publiekscampagne tegen verbale agressie: werkgevers kunnen gratis gebruikmaken van de toolkit Tel tot 11.
Concreet betekent goede zorg na een incident meestal drie stappen:
Directe opvang door collega's of leidinggevende, meteen na het incident
Gestructureerde nazorg via een BOT, bedrijfsmaatschappelijk werk of arbo-arts
Gespecialiseerde opvang als klachten aanhouden of verergeren
Als een van deze stappen ontbreekt, ontstaat het risico op dubbele slachtoffers: eerst door het incident, dan door het uitblijven van zorg.
Wat Compliance Insights Academy hieraan bijdraagt
Bij CIA zetten we ons in voor sociale veiligheid door vertrouwenspersonen te professionaliseren. Want sociale veiligheid begint met mensen die weten wat ze doen, die hun werk gestructureerd vastleggen en die aantoonbaar kunnen laten zien welke signalen er in de organisatie leven.
In onze VP Toolkit vind je zeven formats die je daarbij helpen: van gespreksregistratie tot jaarverslag, van onboarding tot intervisie. Juist in sectoren waar agressie en geweld op de loer liggen, zijn deze formats het verschil tussen losse meldingen en een onderbouwd advies aan de werkgever.
De minister heeft PTSS in de zorg erkend. Dat is stap één. Stap twee is dat werkgevers, brancheorganisaties én vertrouwenspersonen samen zorgen dat opvang en nazorg niet afhangen van de toevallige leidinggevende die je op die dag treft.
Ben jij vertrouwenspersoon in de zorg en wil je jouw werk professioneler en aantoonbaarder maken? Vraag onze VP Toolkit aan of stuur een mail naar info@complianceinsightsacademy.nl. We helpen je graag op weg.